logo Nasza Szkapa
logo Nasza Szkapa

Forum dyskusyjne

Czat

Szkapowicze

Nasze Szkapy

Nasze Stajnie

Spotkania

Galeria

Poradnik Szkapowy

Dla początkujących

Pytania i odpowiedzi

Tajemnica Join-up

Opracowania

Kącik artystyczny

Pomóż koniom

Linkownia

Strona główna

72. Pasze treściwe i objętościowe




Pasze treściwe charakteryzują się wysoką koncentracją składników pokarmowych. Ze względu na pochodzenie można je podzielić na: roślinne (ziarna zbóż, nasiona roślin motylkowych i oleistych, jak również produkty odpadowe przemysłu spożywczego) i zwierzęce. Pasze te stosuje się indywidualnie lub w odpowiednich mieszankach.


Ziarno zbóż:

1. Owies - obok skrobi zawiera też tłuszcz (3-7%) i substancje śluzowe o właściwościach dietetycznych. Białko owsa nie jest pełnowartościowe i musi być uzupełniane białkiem innych pasz (zielonki, siano, ziarno motylkowych). Duża zawartość włókna w owsie przeciwdziała pęcznieniu ziarna w żołądku, zatem dzienne dawki owsa mogą być większe niż u innych zbóż przy mniejszym zagrożeniu zdrowia. Nie wymaga specjalnego przygotowania (poza nielicznymi wyjątkami) i może być skarmiany bezpośrednio lub z dodatkiem sieczki.

Profesor Sasimowski jest zdania, że "zasadniczo owies powinien być skarmiany w całości, gdyż wówczas konie o dobrych zębach, nie jedzące zbyt łapczywie, dobrze go przeżuwają i ośliniają. Jednak konie stare, o nieprawidłowym albo zepsutym uzębieniu, jak również konie młode w okresie wymiany zębów mlecznych na stałe nie rozcierają należycie całego ziarna i jego nie strawiona część przechodzi do kału. Dlatego też bardziej racjonalne jest zadawać im owies gnieciony albo śrutowany" (oraz moczony). "Również w tej postaci należy podawać go dokarmianym źrebiętom."

2. Jęczmień - najczęściej jedyne ziarno zboża stosowane w żywieniu koni na Srodkowym Wschodzie. Są to jednak odmiany, które mają cieńszą łuskę niż odmiany uprawiane w Europie i dlatego jest on "bezpieczniejszy" jako pasza. Według przyjętej wśród hodowców opinii ziarno naszego jęczmienia wymieszane z sieczką może być skarmiane, jeśli stanowi tylko dodatek do owsa (ok. 1/3) i konie do jego obecności zostały stopniowo przyzwyczajone. Samo ziarno jęczmienia najlepiej zadawać koniom gniecione lub grubo śrutowane czy też parowane. Wartość odżywcza jęczmienia jest ok. 10% wyższa od wartości owsa. Większe dawki jęczmienia na ogół lepiej znoszą konie zimnokrwiste niż szlachetne. Jęczmień szczególnie przydatny jest do poprawy stanu odżywienia koni wychudzonych. Podobnie jak ziarno innych zbóż, ziarno jęczmienia jest ubogie w sole mineralne i witaminy, a jego białko jest niepełnowartościowe, dlatego też musi być uzupełniane innymi paszami.

3. Pszenica - wartość pokarmowa i strawność tego zboża jest duża. Znaczna zawartość glutenu w ziarnie pszenicy grozi niebezpieczeństwem tworzenia się brył w przewodzie pokarmowym, dlatego uważa się, że udział ziarna pszenicy w dawce pasz treściwych nie powinien przekraczać 25%. Zadaje się je gniecione lub grubo śrutowane zwilżone czy też w całości namoczone. Na paszę przeznacza się głównie otręby pszenne, które są szczególnie cenione w żywieniu klaczy źrebnych i karmiących (właściwości mlekotwórcze) oraz źrebiąt i młodzieży, pożądany jest również ich dodatek w dawce dla ogierów- reproduktorów i koni wyczynowych. Otręby pszenne są tez istotnym elementem meszu.

4. Żyto - posiada te same niekorzystne właściwości co i pszenica - jest twarde, ma skłonność do pęcznienia i zbrylania się w przewodzie pokarmowym konia, w związku z czym może spowodować kolkę, a poza tym jest mniej smaczne od pszenicy. Żyto pod względem odżywczym (energiotwórczym) jest paszą wartościową, ale nadaje się prawie wyłącznie dla koni roboczych. Najlepiej, jeśli jego udział w dawce treściwej nie przekracza 25-30%. Ze względu na to, że ziarno żyta w zetknięciu z wodą czy sokami trawiennymi, wytwarza śluz zlepiający je w grudki, należy je uprzednio śrutować i skarmiać wilgotne lub namoczone albo ugotowane (parowane). W ten sposób przygotowane ziarno żyta nie powoduje przykrych następstw.

5. Kukurydza - zawiera stosunkowo mało włókna surowego, a dużo skrobi i nieco mniej białka; jest uboga w składniki mineralne (zwłaszcza wapń). Ziarno kukurydzy uważane jest za świetną paszę dla koni roboczych. Należy je zadawać grubo ześrutowane, bowiem drobno zmielone powoduje kolki albo inne zaburzenia układu pokarmowego.


Nasiona roślin strączkowych:

Nasiona roślin strączkowych stosuje się w żywieniu koni jako dodatek do paszy treściwej - nie powinny przekraczać 30% ogólnej jej ilości. Zawierają stosunkowo dużo białka i z tego powodu mają istotne znaczenie w uzupełnianiu dawki pokarmowej dla koni o wyższym zapotrzebowaniu na ten składnik - źrebiąt i koni hodowlanych. Białko to jednak nie ma dużej wartości biologicznej (za wyjątkiem białka soi).

1. Groch siewny i polny - bardzo wartościowe pasze. W porównaniu z bobikiem i wyką groch jest ubogi w białko, ale jego przydatność w żywieniu koni jest większa. Należy go jednak skarmiać bardzo ostrożnie (śrutowany, moczony, gotowany) i w niezbyt dużych ilościach, gdyż działa zatwardzająco i wzdymająco. Działa za to korzystnie na poprawę kondycji.

2. Bobik - pod względem odżywczym jego ziarno jest bogatsze od grochu, ale trudniej strawne, bardziej zatwardzające i wzdymające. Po stopniowym przyzwyczajeniu koni, szczególnie z równoczesnym stosowaniem pasz soczystych, może być z pożytkiem wykorzystywane w żywieniu koni ciężko pracujących (1-2, a nawet 3kg dziennie).

3. Łubin żółty i niebieski - podobne zastosowanie jak ziarno bobiku. Białko łubinu ma wyższą wartość biologiczną niż białko bobiku.

4. Wyka siewna - ziarno wyki może być stosowane wyjątkowo i tylko jako pasza dla koni roboczych, gdyż jest ono niesmaczne (gorzkie) i wywołuje zaparcia i wzdęcia.


Nasiona roślin oleistych:

Nasiona roślin oleistych odznaczają się wysoką zawartością tłuszczu i białka. Podobnie jak ziarno zbóż i strączkowych cechuje je mała zawartość wapnia. Również skład witaminowy jest ubogi, za wyjątkiem witamin z grupy B. Właściwie tylko nasiona lnu wykorzystywane są w stanie naturalnym jako specjalny dodatek paszowy w żywieniu koni, pozostałe nasiona roślin oleistych zużywane są na paszę wyłącznie po odtłuszczeniu, jako makuchy lub śruty poekstrakcyjne.

1. Len - jakość białka siemienia lnianego jest dość wysoka, jakkolwiek ustępuje ono pod tym względem soi. Tłuszcz zawarty w siemieniu wpływa na połysk sierści. Cenną właściwością siemienia jest to, że przy zetknięciu się z wodą, szczególnie podczas podgrzewania, wydziela duże ilości lekko pęczniejących substancji śluzowych, które działają korzystnie na błonę śluzową przewodu pokarmowego. Przy przechowywaniu należy mieć na uwadze, że w siemieniu znajduje się glikozyd (linamaryna), który w wilgotnym środowisku przekształca się w trujący kwas pruski. W związku z tym nie gotowane siemię lniane można skarmiać tylko w małych ilościach; gotowanie przez 10-15 minut niweluje te szkodliwe właściwości. Rozgotowane siemię lniane służy do przygotowania meszu.

2. Soja - należy do roślin motylkowych gruboziarnistych, strączkowych, a ze względu na wykorzystanie - roślin oleistych. Ziarno soi jest najbogatsze w białko ze wszystkich nasion używanych na paszę - zawiera średnio 34% tego składnika oraz 18% tłuszczu. Na paszę przeznacza się śrutę po wyekstrahowaniu oleju. Zabieg ten czyni śrutę sojową specjalnie przydatną przede wszystkim w żywieniu źrebiąt i młodzieży (0,5-2kg dziennie).

3. Słonecznik - bardzo wartościowa pasza dla koni. Podobnie jak nasiona lnu słonecznik zawiera substancje śluzowe działające korzystnie na trawienie. Skarmianie ziarnem słonecznika w postaci śruty ma również korzystny wpływ na stan skóry i połysk sierści. Jednak ziarno słonecznika jest uboższe od ziarna lnu pod względem białka, jak i energii.

Do pasz treściwych zalicza się również susz, który otrzymuje się z zielonki z bardzo młodych roślin silnie ulistnionych o małej ilości łodyg, wysuszonej bardzo szybko w sposób mechaniczny gorącymi gazami. Pod wpływem wysokich temperatur (600-10000C) następuje natychmiastowe zahamowanie wszelkich procesów metabolicznych w suszonych roślinach, dzięki czemu zachowują one w prawie niezmienionym stanie wszystkie składniki pokarmowe, również witaminy, a szczególnie karoten. W związku z tym susz zachowuje walory zielonki, przy czym cechuje się wysoką koncentracją składników, dlatego też należy do pasz treściwych, a nie objętościowych. Susz jest szczególnie cenny dal klaczy ciężarnych i karmiących oraz reproduktorów, a przede wszystkim dla odsadków i młodzieży. Stanowi uzupełnienie siana i wzbogaca zestaw pasz treściwych, ale nie może zastępować ich w dawce pokarmowej dla koni. Niestety w suszu, jak i w zielonce występuje brak witaminy D, której znaczne ilości znajdują się w sianie naturalnie suszonym na słońcu. Dla koni najbardziej wartościowy jest susz z lucerny.

Inną cenną dla koni paszą pochodzenia roślinnego są drożdże suszone. Szczególnie przydatne jako 3-5% dodatek do mieszanek treściwych są drożdże piwne, uzyskane przy wyrobie piwa. Działają one korzystnie w przypadku dłużej występujących zaburzeń w trawieniu. Wpływają też wzmacniająco i pobudzają apetyt. Zawierają dużo białka i witamin.


Pasze pochodzenia zwierzęcego:

Pasze pochodzenia zwierzęcego są cenne, zwłaszcza w przypadku zwierząt rosnących i hodowlanych, z uwagi na wysoką wartość białka.

1. Mleko krowie - głównie do karmienia osieroconych źrebiąt. Proszkowane może stanowić cenny dodatek do mieszanek treściwych dla odsadków i starszej młodzieży, a także silnie eksploatowanych reproduktorów.

2. Jaja kurze - okresowo podawane ogierom-reproduktorom oraz szybko rosnącym źrebakom, np. pełnej krwi angielskiej.

Żadna z pasz treściwych nie zawiera wszystkich składników pokarmowych i w odpowiednich ilościach, stąd prawidłowe żywienie koni polega na umiejętnym zestawieniu dawki pokarmowej z różnych pasz. W tym też celu przygotowuje się mieszanki pasz treściwych, które można uzupełniać dodatkami mineralnymi i witaminowymi. Można je podzielić na 2 podstawowe grupy: jedna przeznaczona jest do uzupełniania i urozmaicania podstawowej paszy treściwej (ziarna zbóż), a druga całkowicie ją zastępuje. Mieszanki pierwszej grupy (premiksy) są bardziej skoncentrowane - zawierają więcej białka o wysokiej wartości biologicznej - szczególnie, jeśli przeznaczone są dla źrebiąt. Zadaje się je w stosunkowo niewielkich ilościach, 1-2kg dziennie. Mieszanki z drugiej grupy zadawane są z reguły jako jedyna pasza treściwa w dawce z sianem i słomą. P

asze objętościowe zawierają średnio w stanie suchym więcej niż 18% surowego włókna i charakteryzują się niską koncentracją składników odżywczych (białek, węglowodanów i tłuszczów). W zależności od ilości zawartej wody, wyróżnia się pasze objętościowe suche (siano, słoma, plewy) oraz pasze objętościowe soczyste (zielonki, okopowe).


Pasze objętościowe suche:

1. Siano - zielonka skoszona zwykle tuż przed kwitnieniem lub na początku kwitnienia albo w pełnym rozkwicie, wysuszona w warunkach naturalnych na łące lub polu. Jest to podstawowa pasza, do której koń zawsze powinien mieć dostęp. Siano powinno być suche i aromatyczne, w żadnym razie nie nadaje się zatęchłe, spleśniałe lub zaparzone. Przed skarmianiem siano musi przejść okres "wypocenia", w czasie którego stopniowo oddaje wodę i traci niektóre szkodliwe substancje. Okres ten to przynajmniej 6-8 tygodni od zbioru.
1.1 Siano z roślin uprawnych - zboża na siano kosi się w tym czasie, kiedy kłosy i łodygi są jeszcze zielone; takie siano jest najsmaczniejsze i ma największą wartość pokarmową. Najbardziej cenione jest siano z owsa ze względu na smakowitość i właściwości odżywcze.
1.2 Siano łąkowe - składa się przeważnie z traw, z dodatkiem roślin motylkowych i ziół. Ma znaczenie jako źródło białka, soli mineralnych i witamin oraz jako pokarm dla mikroflory jelita grubego. Siano to może zaspokoić potrzeby pokarmowe konia nie pracującego lub pracującego bardzo lekko.
1.3 Siano z roślin motylkowych - zwykle bogatsze w białko i składniki mineralne niż siano łąkowe. Jednakże rośliny motylkowe trudniej suszą się na siano. Niestety siano z tych roślin ma właściwości zatwardzające i wzdymające.

2. Słoma - pasza o niskiej wartości odżywczej, jednak wywołuje uczucie sytości u koni i zapewnia odpowiednie warunki do przebiegu procesów fermentacyjnych w przewodzie pokarmowym. Zadawanie słomy w formie sieczki w mieszaninie z ziarnem zmusza konia do lepszego żucia i zwiększa wydzielanie śliny.

3. Plewy - odpadki otrzymywane podczas młócenia i czyszczenia dojrzałych zbóż. Podobnie jak słoma charakteryzują się niską wartością odżywczą, ale też spełniają ważna rolę w procesach trawienia.


Pasze objętościowe soczyste:

1. Zielonki - cenna pasza, jednak nie można nią całkowicie zaspokoić potrzeb pokarmowych koni. Zielonki zawierają duże ilości łatwo przyswajalnego białka, składników mineralnych i witamin. Na zielonki przeznacza się rośliny motylkowe (seradela, peluszka, bobik, łubin pastewny) oraz trawy zbóż (owsa, jęczmienia, pszenicy, żyta).

2. Rośliny okopowe - nie są nieodzowne w żywieniu koni, chociaż mogą być z pożytkiem wykorzystywane. Czasami w razie braku zielonki mogą występować pewne niedobory dietetyczne, które można uzupełniać okopowymi. Rośliny te cechuje znaczna zawartość skrobi (ziemniaki) i cukrów rozpuszczalnych w wodzie (buraki, marchew) oraz witaminy A (marchew) i B1 (ziemniaki), a także nieznaczna ilość białka oraz wapnia.

2.1 Marchew stanowi bardzo cenną paszę dla koni, ponieważ zawiera witaminę A. Poza tym działa pobudzająco na apetyt i ze względu na łatwo przyswajalne cukry przyczynia się do szybkiego poprawienia stanu odżywienia koni.

2.2 Buraki cukrowe są najbardziej wartościowe pod względem odżywczym ze względu na wysoką zawartość cukrów (do ponad 70% suchej masy), które są łatwo przyswajalne i szybko wykorzystywane. W związku z tym konie otrzymujące buraki nie mogą pozostawać bez pracy, gdyż grozi im mięśniochwat. Mniej niebezpieczne dla koni nie zawsze intensywnie pracujących są buraki półcukrowe lub pastewne o dużej zawartości suchej masy.

3. Jabłka - zawierają około 85% wody, a sucha masa składa się z cukrów i pektyn, składników mineralnych posiadają niewiele, a zawartość witamin jest nie wyższa niż w korzeniach i bulwach roślin okopowych.

© 2006 Nasza Szkapa